» Những lá thư Panduranga

Những lá thư Panduranga là phản hồi của Nguyễn Trinh Thi trước kế hoạch xây dựng nhà máy điện hạt nhân đầu tiên ở Việt Nam, đặt tại Ninh Thuận. Vùng đất này, từng là vương quốc Panduranga, là trung tâm tín ngưỡng của nền văn minh mẫu hệ Chăm – một cộng đồng thiểu số ở Việt Nam. Văn hoá Chăm bản địa khởi nguồn gần hai nghìn năm trước, và Panduranga là lãnh thổ cuối cùng của Champa, được sát nhập vào vương quốc Đại Việt, tức Việt Nam ngày nay vào năm 1832. Tác phẩm của Nguyễn Trinh Thi là một suy tư sâu lắng về sự lề hoá và xoá bỏ trải nghiệm và lịch sử bản địa; cũng như các bất công xã hội và tàn phá môi trường. Thông qua hình thức viết thư, cô đặt bộ phim giữa lớp vĩ mô của những thiết chế quyền lực và lớp vi mô sinh thái của các vùng đất, chi tiết và câu chuyện cá nhân cụ thể.

Bộ phim cũng là một tự vấn về vị trí của nghệ sĩ – một người đứng ngoài cộng đồng Chăm – đối diện với khoảng cách và sự tiệm cận. Qua những lá thư, hai giọng đọc trong phim như thể cùng đại diện cho nghệ sĩ, chất vấn những lằn ranh khoảng cách; của các lãnh thổ, của thời gian, của ống kính camera, và của những không gian giữa chính cộng đồng này. Hai giọng nói ngập ngừng là mạch dẫn chuyện chính xuyên suốt, mở ra những suy ngẫm về ký ức còn lưu lại trong con người qua năm tháng, và về cách lịch sử âm thầm tiếp tục “sống” trong hiện tại.

(Biên tập từ văn bản cung cấp bởi Christina Demetriou)