» Bài tập điền vào chỗ trống

Một trình diễn của Đặng Thùy Anh, Luu An, Thanh Tuyền, Đức Hạnh, Naomi Pomorska, và Lý Lê

Dự án Bài tập điền vào chỗ trống của nghệ sĩ Đặng Thùy Anh là một phản hồi đối với kho tư liệu Phụ Lục (2010–nay) và triển lãm Phụ Lục trong mắt ai? do Vân Đỗ giám tuyển. Xuất phát từ một trải nghiệm cá nhân — chưa từng có cơ hội được chứng kiến đầy đủ cả sáu thành viên của Phụ Lục cùng trình diễn trong một thời điểm — dự án tiếp cận Phụ Lục như một cấu trúc luôn thiếu, nhưng chưa bao giờ đánh mất tính toàn vẹn của chính nó. Trong cách hiểu này, Phụ Lục vẫn tiếp tục tồn tại như một tổng thể, được hình thành không chỉ từ những gì hiện diện mà còn từ những gì vắng mặt, mất dấu hoặc chỉ còn tồn tại qua ký ức và lời kể.

Trong quá trình tiếp cận kho tư liệu, nghệ sĩ đặc biệt chú ý đến những khoảng trống: các trình diễn không còn hình ảnh hay video lưu trữ, hoặc chỉ được truyền lại thông qua lời kể của những người từng chứng kiến. Những “khoảng thiếu” này gợi nhắc đến khái niệm “mộ gió” – một sự hiện diện không có thân thể, nơi ký ức và dấu vết thay thế cho sự hiện diện vật lý.

Thông qua lời kêu gọi tham gia và workshop gồm nghiên cứu kho tư liệu và làm việc tập thể trực tiếp tại không gian triển lãm, dự án mời 5 người tham gia cùng nghệ sĩ tiếp cận, trao đổi và thực hành với chính cấu trúc thiếu đó. Quá trình này không nhằm tái hiện lại các trình diễn đã mất, mà mở ra một không gian để tưởng tượng, thử nghiệm và tiếp biến với những gì không còn tồn tại trọn vẹn. Kết quả của quá trình sẽ là một chuỗi trình diễn trực tiếp trong không gian triển lãm Phụ Lục trong mắt ai?, được hình thành từ những mảnh rời, những khoảng trống, sự vắng mặt, và những gì không bao giờ có thể được nhìn thấy một cách đầy đủ.

Trong ngữ cảnh thiếu vắng những tư liệu hoàn chỉnh và đầy đủ, các trình diễn nguyên mẫu của Phụ Lục trở thành các điểm tham chiếu rời rạc để nhóm nghệ sĩ tiếp biến, tái diễn (giải) dựa vào những khoảng trống của trình diễn và tư liệu lưu trữ. Cấu trúc của phép toán này liên tục thay đổi xuyên suốt trình diễn, các khoảng trống của trình diễn cũ được tháo rời và điền lại trong một ý niệm mới.

Phép toán bắt đầu trong bóng tối, trước khi ánh sáng đèn vàng giả lập mặt trời hắt ra và dần phổ khắp gian phòng. Trong lúc đó, ở gian trong cùng, nhóm nghệ sĩ Thuỳ Anh, Đức Hạnh, Naomi, Lý Lê và Thanh Tuyền nằm lấp ló, áp sát vào ánh sáng hấp háy của những chiếc đèn năng lượng mặt trời.

Giữa chiếc Bàn dài 6 thước, nghệ sĩ Luu An lần lượt đặt từng vật thể lên mặt vải trắng – gồm lò vi sóng, mực nướng, chày cối, một chiếc hộp chứa bột loãng, bánh kem, tim heo phủ muối và gừng, đèn pin treo trên móc câu, bản mã và đậu phụ trên lớp muối thô. Tuần tự, cấu trúc tĩnh tại của không gian động đậy và được mở rộng bởi loạt các thao tác trình diễn luân phiên của các nghệ sĩ. Sử dụng chính thân thể như dụng cụ gõ, Thanh Tuyền và Đức Hạnh lần lượt dùng đầu tương tác mặt trống, tuần tự và luân phiên, tạo ra những âm trống ngân đều. Trong khi đó, Luu An lặp đi lặp lại thao tác nhấn phím máy in trong một nhịp điệu cơ giới, gần như máy móc. Không một vật dụng nào giữ nguyên vị trí và ý niệm nguyên mẫu của mình. Những hành vi bắt đầu chuyển di: khi tiếng trống lắng xuống, Đức Hạnh chậm rãi mở rộng những chuyển động của cơ thể, dịch chuyển trong không gian theo một đường thẳng; nhịp máy in thưa dần, tiếng những giọt mực rơi từ tay Thanh Tuyền bắt đầu lấp đầy khoảng trống, trong lúc Luu An bôi son và soi gương trên những mặt phản chiếu có thể tìm thấy từ các vật thể trong gian chính triển lãm. Ở một góc – dưới ngăn kệ treo những chiếc áo Grab, Naomi ngồi im lặng, mắt nhắm nghiền, như hành vi thiền tịnh giữa hai luồng gió đối nghịch từ quạt điện.

Tiến sâu vào trong hệ tủ, trong khoảng tối chỉ còn le lói những đốm sáng liu riu, các bàn tay nhịp nhàng luồn kim, se chỉ trên tấm chiếu mỏng. Từ cuối gian phòng, hai bóng người – Thuỳ Anh và Lý Lê dần hiện ra, đứng yên hai bên lối đi, vác trên vai một mâm ngũ quả và để lại một khe hở vừa đủ cho từng khán giả bước qua. Khoảng hở ấy như một lời mời gọi người xem tiến sâu hơn vào gian trong, tiếp tục khám phá những gì còn đang diễn ra bên trong.

Theo sau đó, chiếc Bàn dài 6 thước dần được vây quanh bởi sự hiện diện của các nghệ sĩ. Họ tương tác với từng đồ vật: Lý Lê nướng rồi giã những con mực bằng tay; Thanh Tuyền mò kim dưới đáy chiếc hộp trộn bột loãng; Đặng Thuỳ Anh chậm rãi gặm hết chiếc bánh kem; Đức Hạnh mân mê quả tim heo giữa lớp muối, bẻ nhỏ từng củ gừng; Naomi liên tục bật rồi tắt chiếc đèn pin, soi rọi những bản mã đặt trên bàn; còn Luu An nhai từng miếng đậu phụ cho đến khi chúng nhuyễn ra.

Từ đó, không gian của triển lãm Phụ Lục trong mắt ai? được tái cấu trúc qua những “phép cộng” hiện vật mới, những liên kết mới, tạo ra các lớp nghĩa thay đổi cả trình diễn nguyên mẫu và triển lãm trưng bày.

Sự kiện thuộc chuỗi sự kiện vệ tinh của Dự án Phụ Lục khép lại hai triển lãm Phụ Lục trong mắt ai? và Phụ Lục, how are you? diễn ra từ tháng 11 năm 2025 tại Nguyễn Art Foundation.