» NỘI HIỆN VÀ NGOẠI BIÊN: TẠO TÁC TRIỂN LÃM

* Kéo xuống để đọc thêm về các triển lãm thuộc khuôn khổ chương trình *

Nguyễn Art Foundation (NAF) trân trọng giới thiệu chương trình Nội hiện và Ngoại biên: Tạo tác Triển lãm – một sáng kiến giáo dục và giám tuyển được khởi xướng bởi Vicky Đỗ, kéo dài một năm, với sự tham gia của Lê Anh Thư, Nguyễn Võ Bảo Hân và Nhi Phan. 

Một triển lãm thường được hiểu là kết tinh sau cuối của những nỗ lực giám tuyển – khoảnh khắc khi các tham chiếu rời rạc, các khái niệm, trực giác, những thương lượng và gặp gỡ chuyển hóa thành một hiện thể vật chất. Khi được hiện thực hóa, triển lãm đánh dấu cột mốc trưởng thành trong tiến trình tra vấn và tạo nghĩa của người giám tuyển. Còn gì phấn khởi hơn việc bước vào một không gian nơi các khái niệm trừu tượng được diễn dịch thành vật chất hữu hình; chúng hiện diện, choán lấy không gian bằng hơi thở và sức nặng của riêng mình? Bằng việc tạo tác triển lãm, các khái niệm này có cho mình một đời sống độc lập, vượt thoát khỏi tham vọng áp đặt ý nghĩa của chủ thể sáng tạo, dần dần di dịch về phía người xem – những cá nhân sẽ tiếp tục nối dài đời sống của chúng khỏi các bức tường của triển lãm. Theo nghĩa này, các khái niệm liên tục tiếp biến trong mắt mỗi người; chúng kí thác bản thân lên những cơ thể khác nhau, cuối cùng thay hình đổi dạng với những hình thái mới theo thời gian. Khả năng tự tin buông xả những ý định ban đầu – phó thác những suy tư vào thế giới, cho phép các ý tưởng tự chuyển hóa, phân rã và phát triển vượt ra ngoài cột mốc khởi thủy – có lẽ chính là bước chuyển mình đánh dấu sự trưởng thành của một người làm triển lãm. 

Vậy, thực hành triển lãm đòi hỏi những gì? Ngoài việc hỗ trợ, song hành cùng nghệ sĩ và tổ chức trưng bày, liệu bản thân công việc giám tuyển có thể được xem như một cách sản xuất tri thức và nghệ thuật, một hình thức đồng sáng tạo? Nếu triển lãm kiến tạo ra tri thức, xúc cảm, các quan hệ xã hội, vậy chúng ta cần định vị và phân loại hình thức lao động của giám tuyển ra sao – khi họ không chỉ đóng vai trò trung gian điều phối, mà còn là nhà nghiên cứu, người viết, người tư duy với không gian, nhà giáo dục và một đồng tác giả? 

Nhằm khám phá các giai đoạn và phương pháp khác nhau của quá trình tạo nghĩa thông qua thực hành triển lãm, dự án Nội hiện & Ngoại biên: Tạo tác triển lãm tiếp cận những câu hỏi này thông qua “Phân loại học cảnh quan” – chủ đề trọng tâm của chương trình năm nay. Vốn thường gắn liền với phương pháp phân loại mang tính khoa học – thiết lập bản đồ vùng đất, môi trường, khu vực cư trú, và các hệ tầng sinh thái – khái niệm “phân loại học” ở đây mở rộng biên độ sang và xuyên qua các chiều kích văn hóa, chính trị, cảm xúc và tư duy suy tưởng. Không đơn thuần là một vùng đất vật lý, cảnh quan giờ đây trở thành một cấu trúc để từ đó các hệ tư tưởng, lịch sử, kinh tế, tinh thần, các mối quan hệ giữa người với người được diễn trình. Theo đó, khảo sát một cảnh quan cũng chính là xem xét và phân loại các hệ thống và những chủ thể định hình nên sự hữu hình của một vùng đất – và theo đó là cảm thức thuộc về, hiện tượng di dời, và trí tưởng tượng tập thể. 

Trong một năm chương trình diễn ra, ba người tham gia – Lê Anh Thư, Nguyễn Võ Bảo Hân và Nhi Phan – sẽ nhận được sự cố vấn và hỗ trợ chuyên môn trực tiếp từ đội ngũ NAF cùng các chuyên gia thông qua các buổi thảo luận, workshop, tham quan xưởng nghệ sĩ, và chuyến đi thực địa được thiết kế dành riêng cho chương trình. Dự án định vị giám tuyển không phải là những hình tượng mang thẩm quyền cố định,  mà là những người đang tự thân học hỏi từ chính việc tạo tác triển lãm. Ở đó, mỗi triển lãm đóng vai trò như một luận đề đang thành hình, thay vì một tuyên ngôn đã hoàn tất. Xuyên suốt một năm, bốn luận đề sẽ được trình bày tuần tự, với mỗi luận đề sau tiếp tục phản hồi, phản biện và mở rộng từ luận đề trước đó. Khởi đầu bằng luận đề-triển lãm của giám tuyển Vicky Đỗ vào tháng 7 năm 2026, các luận đề tiếp theo sẽ lần lượt trình bày dưới hình thức triển lãm, bài viết, chương trình giáo dục – nơi các giám tuyển cùng xâu chuỗi lại những suy tư phản biện và nỗ lực truy vấn với tư cách một tập thể.

Đơn vị tổ chức

Đối tác giáo dục