» ĐÓ LÀ NĂM XXXX

* Vui lòng đọc văn bản triển lãm phía dưới *

Nguyễn Art Foundation hân hạnh giới thiệu triển lãm Đó là năm XXXX, với sự tham gia của các nghệ sĩ Quỳnh Đồng, Nguyễn Phương Linh, Phan Thảo Nguyên, và Danh Võ, do Thái Hà curate. Đó là năm XXXX lật lại những trang du ký Đông Dương – vốn được ghi chép bởi các nhà truyền giáo và nhà thám hiểm ngày trước – cốt để làm lộ mở những hư cấu lắt léo đã luôn hiện tồn trong văn bản. Triển lãm đề đạt một hình dung mới cho sự “phiêu lưu”: thông qua các tác phẩm, những “miền đất lạ” không còn là nơi chân đặt bước tới; giờ đây, chúng trở thành chủ thể đưa mắt nhìn lại. Ở mỗi không gian đầy mê hoặc do các nghệ sĩ kiến tạo, những cư dân tự nhiên của từng miền đất hiện lên ở trung tâm: như tất thảy, chúng sinh sống, chơi đùa, săn bắt, rồi ám ảnh và úa tàn. Ở hậu cảnh, đất đai tiếp tục bị khai thác và bóc lột.

Đó là năm XXXX lần theo chuyến phiêu lưu của một cô bé đang tìm đường giữa những cơn ngủ và thức. Mỗi lần bừng tỉnh, cô lại thấy mình đang ở một tầng thực tại khác. Được viết dưới hình thức truyện phiêu lưu, bài tiểu luận triển lãm vay mượn từ truyền thống kể chuyện dân gian Đông Á và Đông Nam Á, lẫn những câu chuyện phiêu bạt giang hồ. Giang hồ – 江湖: đây là nơi những kẻ bị coi là bên lề xã hội kết tình huynh đệ. Dưới lớp vỏ tưởng chừng vô hại, tinh thần giang hồ này từng là ngọn gió khơi nguồn ý chí cách mạng, tương trợ các trí thức Việt Nam nung nấu khát vọng chống thực dân, giành độc lập. Lần theo các mô-típ của thể loại này, Đó là năm XXXX khám phá cách thức mà khái niệm “phiêu lưu” được sử dụng vừa để thêu dệt những câu chuyện kỳ bí về các vùng đất xa xôi, vừa như một phương án nhằm thoát khỏi ách đô hộ.

Thực tại hoán chuyển từng cơn. Nhân vật chính tỉnh dậy trong mê cung sáng chói của Nguyễn Phương Linh, cũng là cánh cửa để ta bước vào bộ tác phẩm mang tên Trùng mù – Endless, sightless của cô. Lấy Tây Nguyên làm chủ thể soi xét, các chất liệu và biểu tượng đặc trưng của vùng đất này hiện lên nơi tác phẩm. Chúng phân tán, thì thầm, tụ tập – vừa dõi theo hành trình năm nào của nhà vi khuẩn học, nhà thám hiểm Alexandre Yersin, vừa tự thuật những câu chuyện đương thời nơi đây. Dù là ở thời nào – Đông Dương thuộc địa hay thực tại hôm nay, sự bào mòn vẫn luôn hiên ngang hiển lộ: Tây Nguyên xuất hiện trong làn sương mờ tỏ; trong ánh sáng lạnh lùng, ảm đạm; trong sắc đen đặc quánh ứa ra từ cao su; trong đêm tàn cô độc. Những dấu chỉ về cảnh quan và các sinh thể chỉ tồn tại như những vụn vỡ nhá nhem. Trong những không gian bao trùm tới mức ngột ngạt, sáng tác tối giản của Phương Linh lặng lẽ đứng – khước từ khả năng hàn gắn nhưng vẫn ai oán một hình hài hoàn chỉnh. Ở hậu cảnh, các tác phẩm của Phan Thảo Nguyên và Danh Võ xuất hiện tinh tế mà ẩn ý, gieo vào sắp đặt của Phương Linh góc nhìn của kẻ làm khách trên miền đất lạ. Nhân vật chính lẫn người xem được dắt vào cảnh quan huyền ảo này, để rồi nhớ ra rằng: họ chỉ có thể đi qua mà chẳng thể ở lại.

Giật mình choàng tỉnh, cô bé lại thấy mình nơi địa đàng méo mó của Quỳnh Đồng mang tên Nhẹ nhàng trôi đi. Ở đây, nghệ sĩ vay mượn những họa hình đã trở thành kinh điển trong lối sáng tác của các họa sĩ theo học Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương thời Pháp thuộc, biên đạo chúng thành ảnh động, cho chúng chảy tràn trên những màn hình chiếu bao bọc lấy không gian. Ở góc này, những đóa sen khổng lồ rực rỡ bất động trong mưa, kéo người xem vào một chiều kích chẳng màng đến thời gian hay lịch sử. Ở góc khác, các vũ công Butoh thế chỗ sóng biển và cá – kỳ dị trong cả chuyển động lẫn phục trang, đảo trộn sự yên bình mong manh của mặt nước. “Chim, hoa, cá, gái” thường được nhắc đến như những biểu tượng của nghệ thuật Việt Nam – và theo cách hiểu mở rộng, cũng tượng trưng cho bản sắc Việt Nam đã được hợp thức hoá. Chúng xuất hiện triền miên trong cả nghệ phẩm lẫn quà lưu niệm do bàn tay họa sĩ địa phương làm nên, nhằm phục vụ cơn sốt săn tìm những món đồ phương Đông “lạ miệng” của các nhà sưu tập từ chính quốc Pháp. Nếu trong cảnh quan hoang vắng của Phương Linh, các sinh linh chỉ lẩn khuất mà không màng hiện hình, thì trong không gian của Quỳnh Đồng, cây cỏ và động vật cứ chực chờ nuốt chửng. Trào phúng và ngông cuồng, Quỳnh Đồng tiếp đoạt những biểu tượng (tự người phương Đông vẽ cho giống) “phương Đông”, biến những thứ từng-lạ-một-thời trở nên lạ miệng một lần nữa. Tuy nhiên, trong thế giới phi logic của Quỳnh Đồng, chúng không còn là những đối tượng bị tiêu thụ. Miền đất lạ kỳ ngày nào giờ đã trở thành trận địa hiểm hóc; ngay cả những đôi chân thám hiểm dũng cảm nhất cũng phải liệu hồn mà rén bước.

Đến đây, câu chuyện về chuyến phiêu lưu xuyên qua các thực tại đan xen của cô bé được để ngỏ. Nhìn nhận triển lãm và quá trình thực hiện triển lãm như những cơ thể linh hoạt và không ngừng dịch chuyển, cứ mỗi sáu tuần, không gian trưng bày dành riêng cho các curator khách mời sẽ mở ra một diễn giải thị giác mới, chờ nhân vật chính của chúng ta bước vào. Như vậy, về bản chất, Đó là năm XXXX luôn luôn trong trạng thái chớm nở và hình thành – luồn lách mọi khuôn khổ định nghĩa và thách thức sự chính xác tuyệt đối. Qua dấu chân phiêu lưu của cô bé, vùng đất khẳng định sự hiện tồn theo quy luật của riêng mình, vượt khỏi mọi ánh nhìn hư cấu của kẻ lữ hành.

Đơn vị tổ chức

Đối tác giáo dục

Đối tác tổ chức