» Bay lên

Bay lên là một tác phẩm trình diễn – nghi lễ giải phóng do Lại Diệu Hà thực hiện trong khuôn khổ Liên hoan Nghệ thuật Trình diễn Quốc tế IN:ACT 2010 tại Hà Nội. Tác phẩm mở ra như một lời tự sự bằng thân thể, tiếp nối một chuỗi tác phẩm cá nhân trong đó Diệu Hà không ngừng đối thoại với những lớp vỏ và gánh nặng đã đeo bám cô suốt nhiều năm. 

Giữa không gian tĩnh lặng, một tấm thảm lông xanh hình chữ nhật được trải dưới sàn. Diệu Hà bước tới giữa thảm, từ từ cởi bỏ từng lớp quần áo, cho đến khi lộ ra những miếng độn mông đã theo cô suốt mười năm –  những vật dụng từng định hình cách người ta nhìn cô và cách cô tự nhìn nhận chính mình.  Mỗi thao tác cởi bỏ đi kèm lời thì thầm – chia tay, trách móc, lời tự thú – xé toạc những ám ảnh hình hài đã đè nặng: “Tao chia tay với mày, vì mày cũng làm tao khổ đến 10 năm nay rồi…” 

Khi cơ thể trần trụi còn lại trở thành điểm tựa trung tâm cho toàn bộ tác phẩm – điều mà nghệ sĩ gọi là “thứ còn lại cuối cùng và quan trọng nhất” – Diệu Hà quét một lớp keo lên da, nằm xuống, để khán giả tương tác bằng cách phủ kín cơ thể mình bằng lớp lông xanh. Hình ảnh khỏa thân – khoảnh khắc nguyên sơ và mong manh nhất – hiện lên trong tích tắc, trước khi được che chở, như một cử chỉ vừa bộc lộ vừa che giấu, vừa phơi mở vừa bảo toàn sự riêng tư. 

Phần kết của tác phẩm là một cử chỉ mang tính giải phóng: nâng niu chú chim vành khuyên trên tay, nghệ sĩ nhẹ nhàng ngỏ lời xin lỗi vì đã khiến nó căng thẳng. Cô đặt nó vào miệng rồi mở ra để nó bay đi trong tự do. Vừa run rẩy vừa dứt khoát – chuyến bay ấy trở thành ẩn dụ cho tích tắc một khoảnh khắc vượt thoát số phận. 

Trong mạch thực hành của Diệu Hà, Bay lên trở thành một nghi lễ tiễn biệt, nơi nghệ sĩ từ bỏ những lớp lang “giả trang”, những định kiến xã hội – văn hoá về tuổi tác, thân thể, vẻ đẹp đã định hình cô suốt nhiều thập kỷ. Từ đây, thân thể trở thành điểm khởi đầu của một hành trình mới – nơi nỗi đau, sự tổn thương và khả thể của chữa lành được khơi đào sâu sắc trong các tác phẩm kế tiếp.