» Đau ở đây

Đau ở đây được Lại Diệu Hà thực hiện tại Nhà Sàn Studio, Hà Nội, vào năm 2011, một năm sau khi cô trình diễn tác phẩm Bay lên (thuộc khuôn khổ Liên hoan Trình diễn Quốc tế IN:ACT 2010, Hà Nội). Sống sượng lột trần mọi lớp lang vật chất, cốt để thân thể chân thành hiện diện – nếu như Bay lên được người ta ghi nhớ, thậm chí chỉ trích bởi hình ảnh nữ nghệ sĩ trút bỏ quần áo, thì chỉ định “đau ở đây” như đang thẳng thừng định danh vị trí của cơn đau quằn quại, âm ỉ không hồi kết. Sinh ra trong bối cảnh tứ phía là áp lực và đè nén định kiến, Đau ở đây có thể được coi là mặt còn lại hoặc chương tiếp theo của Bay lên. Tác phẩm đặt trong cùng mối tương quan da thịt của người và da thịt của lợn – mặc dù một trời một vực, nhưng đồng thời cũng mỏng manh và dễ tổn thương như nhau. Diệu Hà kiên nhẫn đè chồng từng tấm da lợn lên da mình, dùng hơi nóng từ bàn là gắng gượng là phẳng chúng – một nỗ lực hòa nhập và thông cảm diễn ra trong vô vọng.  

 “Da cánh tay của nghệ sĩ bị là phỏng rộp lên, thành những miếng bong bóng nước, hệt như miếng da lợn bị nổ, trở nên phồng rộp. Việc ngâm nước cho da mềm như một cách xoa dịu cái đau mà cả hai đang đối mặt. Nghệ sĩ thực hành thao tác các cảnh như một nghi thức hướng đến tính tôn trọng, bằng cách dứt khoát bóc lớp da bị phỏng trên tay, gói chúng vào những tấm da lợn. Là phẳng là một nghi thức cuối để khiến mọi việc cân bằng trở lại, dịu lại những căng thẳng đang xảy ra lúc đó và chắc sẽ còn mãi đến sau này.”* 

Trong bộ sưu tập của Nguyễn Art Foundation, một hộp mica vuông đi kèm theo video và chuỗi ảnh ghi lại trình diễn của Lại Diệu Hà. Bên trong hộp lưu trữ những tấm da heo đã bị bào mòn – hay những dấu tích còn sót lại của một thời khắc, một sự kiện đã kết thúc. Chúng gợi nhớ tính khả thể của hai “chiến binh”: nghệ sĩ bên cạnh áo giáp của mình. Những miếng bóng bì được xếp ngay ngắn trong hộp mica, tạo nên cảm thức chồng lớp nặng nề, nhưng nhìn kỹ vào từng cấu trúc protein, keratin, elastin, collagen… kia, ta không quên rằng chúng là những thực thể sống. Đau ở đây, vì vậy, tôn vinh sự sống có ý nghĩa – một sự sống biết hi sinh, tồn tại bên trên mọi lý trí phán xét và áp đặt. 

(Biên tập từ văn bản cung cấp bởi nghệ sĩ)

* Trung Phạm. A Journey from Performance Art to Psyper Lab. Tài liệu chưa xuất bản.