» Những hậu kiếp của trình diễn: Triển lãm hay không triển lãm?

Một cuộc trò chuyện giữa Teng Yen Hui, Kasamaponn (Waew) Saengsuratham và Vân Đỗ, do Bill Nguyễn điều phối

Người ta nói rằng, trình diễn tồn tại trong khoảnh khắc. Trong tính phù du. Trong sự sống trực tiếp của nó. Người ta cũng nói rằng, đó là mùi, nhiệt độ, độ ẩm, đám đông, tâm trạng nghệ sĩ ngày hôm đó, là những thứ làm nên một trình diễn. Và những thứ này buộc phải trải nghiệm trong thời khắc, không thể ghi lại một cách hoàn hảo. Và rồi Peggy Phelan, trong cuốn sách quan trọng của bà, Unmarked: The Politics of Performance (1993), thậm chí đã đi khá xa để khẳng định rằng: “Đời sống duy nhất của trình diễn là ở trong hiện tại. Trình diễn không thể nào được lưu lại, ghi lại, tư liệu lại, hay tham gia vào sự luân chuyển sự tái trình hiện của những sự tái trình hiện: một khi nó làm vậy, nó trở thành một thứ khác không phải là trình diễn.” – Vân Đỗ, Post-performance: Again, again, and again, trình bày tại Translocal Performance Art Giswil 2025 (Thụy Sĩ, 2025) và Photo Hanoi ‘25 (Việt Nam, 2025).

Tuy nhiên, chính vòng đời ngắn ngủi ấy lại khiến nghệ thuật trình diễn trở nên khó tiếp cận, khó nắm bắt, và một cách nghịch lý, vừa đẩy nó ra bên lề lịch sử nghệ thuật đương đại, vừa tạo nên những huyền thoại xoay quanh sự tồn tại của nó.

Những năm gần đây, Đông Nam Á chứng kiến nhiều nỗ lực từ các thiết chế nghệ và các giám tuyển trong việc nghiên cứu, lưu trữ và trưng bày nghệ thuật trình diễn, bên cạnh những thực hành tự lưu trữ dài hơi do chính các nghệ sĩ kỳ cựu khởi xướng như Lee Wen, Trần Lương và Koh Nguang How. Buổi trò chuyện này tập trung vào các phương pháp luận giám tuyển khi làm việc với “hậu kiếp” của trình diễn, thông qua những nghiên cứu trường hợp cụ thể: triển lãm The Living Room do Teng Yen Hui giám tuyển (hiện đang trưng bày tại Bảo tàng Nghệ thuật Singapore, 2025–2026) làm việc với các “dư tích” của trình diễn trong bộ sưu tập của SAM; dự án Live Art and Lifeworlds of Chumpon Apisuk của Kasamaponn (Waew) Saengsuratham (Bangkok Art and Culture Center, 2025) bao gồm triển lãm tư liệu, website mở, các chương trình công chúng và những định dạng thử nghiệm như board game; và Dự án Phụ Lục của Vân Đỗ (2025–đang tiếp diễn), hiện đang được giới thiệu tại Nguyễn Art Foundation và liên tục cập nhật trên website phulucproject.com.

Đối diện với tính không thể tái tạo của trình diễn, buổi trò chuyện đặt ra một câu hỏi để ngỏ: liệu có nên trưng bày nghệ thuật trình diễn sau khi khoảnh khắc live đã qua? Thay vì xem tư liệu hóa và trưng bày như những sự thỏa hiệp, buổi trò chuyện mời ba diễn giả thảo luận về các quyết định giám tuyển mang tính chủ động – những thao tác mở ra không gian cho đời sống tiếp diễn, bất ổn của trình diễn, mà không cố định nó thành huyền thoại hay tượng đài. Ba khách mời sẽ chia sẻ các phương pháp giám tuyển và nghiên cứu, những chiến lược cộng sinh cùng các thiết chế nhằm kích hoạt và duy trì tuổi thọ của các thực hành trình diễn, cũng như những câu hỏi còn bỏ ngỏ.

Buổi trò chuyện được điều phối bởi Bill Nguyễn, Giám đốc Nguyễn Art Foundation, nghệ sĩ–giám tuyển và đồng sáng lập (cùng Nguyễn Phương Linh và Gabby Miller) IN:ACT – một trong những liên hoan nghệ thuật trình diễn dài hơi nhất tại Việt Nam. Anh cũng sẽ đóng góp những quan sát cá nhân từ góc nhìn của một bộ sưu tập, nghệ sĩ và giám tuyển.

Thông qua việc kết nối và trao đổi chuyên môn giữa các giám tuyển làm việc trực tiếp với kho tư liệu trình diễn, bộ sưu tập và những thực hành trình diễn dài hạn trong khu vực Đông Nam Á, buổi trò chuyện xem xét cách trình diễn tiếp tục tồn tại qua các tàn tích, các kho lưu trư, các bộ sưu tập, và những lần tái diễn.